De SEO, kijken naar emotionele ontwikkeling
Wat iemand verstandelijk begrijpt, vertelt niet altijd wat hij emotioneel aankan. Die twee ontwikkelingen lopen immers niet noodzakelijk gelijk. Zeker bij mensen met een verstandelijke beperking kan dat een belangrijke rol spelen in hoe ze situaties beleven en hoe ze op hun omgeving reageren. De Schaal voor Emotionele Ontwikkeling (SEO) helpt om daar zicht op te krijgen. Door de emotionele ontwikkeling van een patiënt in kaart te brengen, kunnen we we gedrag beter begrijpen en kunnen we de begeleiding en het contact met de patiënt beter afstemmen op zijn noden en behoeften. In dit artikel lees je hoe we de SEO inzetten en welke houvast dit instrument biedt voor de dagelijkse begeleiding van patiënten.
De schaal emotionele ontwikkeling (SEO)
gebaseerd op het ontwikkelingsdynamisch model van Došen
Als mens groeien we in ons leven, we groeien fysiek en leren nieuwe vaardigheden. Ook op emotioneel gebied maken we een ontwikkeling door. In elke fase van die emotionele ontwikkeling heb je andere dingen nodig van je omgeving en de interactie met de ander (BRON: SAM VZW). Dit is een belangrijk uitgangspunt om te begrijpen waarom mensen bepaalde gedragingen stellen.
Bij sommige mensen zijn niet alle aspecten van hun emotionele ontwikkeling in evenwicht, voornamelijk bij mensen met een verstandelijke beperking is dit het geval. Dat maakt hen emotioneel kwetsbaar. Ze hebben psychische problemen of vertonen moeilijk te begrijpen gedrag.
Situatieschets:
Stel je voor dat de muziek keihard staat, er tegelijkertijd aangebeld wordt en de telefoon gaat. Het is veel te warm en je hebt een trui aan die jeukt. Je bent moe, maar je kan niet gaan zitten. Hoe zou jij reageren? Kan je je rustig houden? Hoe uit je je onrust? Onze sociaal emotionele vaardigheden bepalen sterk hoe we ons ongemak gaan uiten en overbrengen naar een ander.
De praktijk toont dat hulpverleners, mensen met een verstandelijke beperking vaak over- of onderschatten. Om hun gedrag beter te leren begrijpen en herkennen, werd een instrument ontwikkeld waarmee men zicht krijgt op de emotionele ontwikkeling van personen met een verstandelijke beperking. De SEO. Dit instrument probeert antwoorden te bieden op vragen zoals:
- Hoe bied je aan deze mensen de gepaste ondersteuning?
- Hoe gaan we in contact met mensen op een gepast niveau.
De SEO in een forensisch psychiatrisch centrum
In een forensisch psychiatrisch centrum verblijven ook patiënten met een verstandelijke beperking[1] en vaak bijkomende psychische kwetsbaarheden. In het artikel over diagnostiek (cf. artikel Psychodiagnostisch onderzoek als basis voor herstel en veiligheid) lees je dat bij elke patiënt een IQ-test wordt afgenomen. Wanneer het resultaat hiervan laag is, brengen we ook de adaptieve vaardigheden in kaart via de ADAPT[2]. Wanneer ook deze laag blijken, kunnen we een verstandelijke beperking vaststellen en brengen we de emotionele ontwikkeling van de patiënt in kaart. Vaak gaat dit over patiënten die verblijven op een supportieve afdeling.
Het inschalen van een patiënt gebeurt aan de hand van een uitgebreid interview dat door de orthopedagoog afgenomen wordt bij het behandelend team. Nadien wordt de vertaling van de SEO naar de praktijk samen besproken met het behandelend team.
[1] Uit cijfers blijkt dat ongeveer 1/4de van onze patiëntenpopulatie een verstandelijke beperking heeft.
[2] De adaptieve vragenlijst meet de praktische en sociale vaardigheden die een patiënt nodig heeft om (begeleid) zelfstandig te functioneren, zoals persoonlijke verzorging, sociale interactie, administratie en geldbeheer.
De SEO een waardevol instrument
De SEO wordt als een zeer waardevol instrument beschouwd. Je kan het vergelijken met een kompas voor de begeleiding, die helpt om de omgeving af te stemmen op de noden en behoeften van de patiënt. De SEO helpt ons om ons begeleidingsniveau niet alleen af te stemmen op wat iemand verstandelijk kan begrijpen, maar ook op wat hij emotioneel aankan. Door het gedrag van een persoon met een verstandelijke beperking vanuit zijn emotionele ontwikkeling te bekijken, kan dit gedrag meer begrijpelijk en soms zelfs ontwapenend worden. Het helpt ons om met meer begrip en gepaste afstemming naar de persoon en zijn gedrag te kijken.
De SEO maakt specifiek onderscheid tussen 5 ontwikkelingsfases, elke fase wordt gekenmerkt door enkele thema’s, obstakels en noden die een persoon nodig heeft van zijn omgeving. Door een patiënt in te delen in één van deze vijf fasen krijgen we als behandelaar enkele gerichte handvaten en kunnen we beter begrijpen wat iemand emotioneel aankan.
Voor elk van de vijf fasen werd een poster ontwikkeld met enkele richtlijnen over de mogelijkheden en behoeften van een persoon met deze emotionele vaardigheden. Het is een visuele hulp voor hulpverleners, die met een gevarieerde groep patiënten werkt die zich vaak in verschillende fasen van emotionele ontwikkeling bevinden.
