Van ribbetjes tot rocken: groeps-uitgaansvergunningen als stap naar de samenleving
Binnen een forensisch psychiatrisch centrum verblijven personen met een psychiatrische problematiek die, na het plegen van een delict, door de Kamer voor de Bescherming van de Maatschappij (KBM) zijn geïnterneerd. Internering is gericht op behandeling én op een veilige en verantwoorde terugkeer naar de maatschappij. Tijdens hun verblijf in een forensisch psychiatrisch centrum werken patiënten daarom stap voor stap aan hun herstel, hun vaardigheden en het omgaan met risicofactoren die een rol kunnen spelen in hun traject.
Een belangrijk onderdeel daarvan is de geleidelijke uitbreiding van vrijheden. Op basis van de voortgang van de patiënt formuleert het multidisciplinair team adviezen aan de KBM over mogelijke volgende stappen. Die adviezen houden rekening met de ontwikkeling van de patiënt, de aanwezige risicofactoren en de mate waarin hij of zij hiermee leert omgaan. De uiteindelijke beslissing over het toekennen van vrijheden ligt bij de KBM.
Een uitgaansvergunning (UV) biedt patiënten de mogelijkheid om vaardigheden die binnen het forensisch psychiatrisch centrum worden aangeleerd ook buiten de muren van het centrum te oefenen. Het gaat daarbij niet alleen om het toepassen van wat tijdens therapie wordt geleerd, maar ook om het opdoen van nieuwe ervaringen, het omgaan met onverwachte situaties en het versterken van vaardigheden die nodig zijn om opnieuw deel te nemen aan de samenleving.
Op Grootdok, een afdeling voortgezette behandeling en resocialisatie voor patiënten met een verstandelijke beperking in FPC Gent, hebben verschillende patiënten uitgaansvergunningen. De invulling daarvan is heel uiteenlopend: van fietsen, wandelen en winkelen tot picknicken, een bezoek aan een dierenasiel, de zoo of de zee. Steeds wordt gekeken naar de mogelijkheden en voorwaarden van de individuele patiënt.
Soms gebeurt zo’n activiteit individueel, soms in groep. Net die groepsactiviteiten kunnen een bijzondere meerwaarde hebben. Ze bieden patiënten de kans om samen met anderen ervaringen op te doen, sociale vaardigheden te oefenen en elkaar op een andere manier te leren kennen. De voorbije periode trokken patiënten van Grootdok bijvoorbeeld naar Gent voor een avondje ribbetjes en naar Evergem voor een dagje festival.
Ribbetjes en gezelligheid à volonté
Tijdens een patiënten-staf overleg (PSO), waar de werking van de afdeling en ideeën van patiënten en staf samen vorm krijgen, kwam een patiënt met het voorstel om ribbetjes te gaan eten bij Amadeus in Gent. Omdat het restaurant pas tegen de valavond opent, werd binnen het team gezocht naar een manier om deze UV mogelijk te maken. Zo ontstond het idee om er een groeps-UV van te maken.
Na heel wat afwegingen en voorbereiding was het zover. Vijf patiënten van Grootdok vertrokken onder begeleiding van het afdelingshoofd, de behandelcoördinator en zorgmedewerkers met de fiets richting Gent. Verschillende begeleiders namen hiervoor enthousiast deel in hun vrije tijd.
De fietstocht verliep vlotter dan verwacht. Daarom was er tijd om onderweg even op adem te komen op een terras aan het Belfort. Na een verfrissend drankje en een nootje ging de groep verder richting Amadeus, waar een warme ontvangst wachtte.
Al snel werden de patiënten opgenomen in de gezellige sfeer van het restaurant. Het eten was uiteraard een van de hoogtepunten van de avond. De ribbetjes werden geserveerd in grote porties, samen met de welbekende patat en een frisse salade. Iedereen genoot zichtbaar van de maaltijd en sommigen lieten zich met plezier nog eens bedienen voor een extra portie.
Maar de waarde van de avond zat lang niet alleen in het eten. Tijdens het diner ontstonden gesprekken over allerlei onderwerpen: het dagelijkse leven, grappige anekdotes uit het verleden, hun traject, dromen, toekomstperspectieven en persoonlijke doelen. Buiten de vertrouwde omgeving van het behandelcentrum ontstond ruimte voor gesprekken en interacties die op een afdeling misschien minder snel plaatsvinden.
De groeps-UV bood patiënten zo de kans om een stukje vrijheid, normaliteit en plezier te ervaren. Tegelijk kregen stafleden de mogelijkheid om de patiënten op een andere manier te leren kennen. Ook de fietstocht en het samen onderweg zijn vormden waardevolle momenten om vaardigheden in de praktijk te brengen.
Rocken tijdens een groeps-UV
Enkele maanden later stond er opnieuw een groeps-UV op het programma. Op een snikhete zomerdag in juni vertrokken zes patiënten en drie begeleiders richting Evergem voor Rock for Specials, een pop- en rockfestival voor mensen met een beperking. Het festival zet sterk in op toegankelijkheid, laagdrempeligheid en aangepaste faciliteiten, zodat iedereen kan genieten van een volwaardige festivalervaring. De organisatie is in handen van Voluit vzw, een organisatie die ook binnen de therapeutische werking van FPC Gent bekend is.
Voor een van onze patiënten kreeg het festival daardoor een extra betekenis. In dezelfde week had hij tijdens een therapeutische UV met Voluit meegeholpen aan de opbouw van het festival. Bij het betreden van het terrein wees hij trots naar de houten planken op de grond en de banners aan de hekken die hij zelf had helpen installeren. Een mooi voorbeeld van hoe verschillende activiteiten binnen een traject op elkaar kunnen aansluiten en hoe patiënten hun vaardigheden in verschillende contexten kunnen inzetten.
Eenmaal op het festivalterrein zocht de groep een gezellig plekje onder de bomen, met voldoende schaduw en een uitstekend zicht op het podium. Eens het strandlaken was gespreid en de campingstoeltjes waren opgesteld, kon het genieten beginnen. Rock for Specials deed zijn naam alle eer aan, met optredens van onder meer X-POZED en Fleddy Melculy. Kaat Van Stralen bracht enkele mooie en vernieuwende boodschappen mee, terwijl Zwangere Guy de festivaldag afsloot met een optreden dat de hele wei in beweging bracht.
Naast de muziek viel er nog heel wat te ontdekken. In kleinere groepjes gingen patiënten op pad om de verschillende kraampjes te bekijken. Er was een knutselkraam, een zone met spelletjes, een rad om prijzen te winnen en nog veel meer. De eetkraampjes bleken, misschien niet geheel verrassend, grote favorieten. Er werd genoten van Thaise en Vietnamese gerechten en natuurlijk ook van Belgische frieten.
Een festivaldag brengt echter niet alleen plezier met zich mee. De drukte, warmte en vele prikkels kunnen voor onze populatie uitdagend zijn. Daarom werd tijdens de dag regelmatig ingecheckt bij de patiënten en was er aandacht voor signalen van vermoeidheid of overprikkeling. Dankzij de openheid van de patiënten en de goede opvolging deden zich dan ook geen crisismomenten voor.
Voor enkele patiënten bood de festivaldag bovendien een concrete oefenkans voor hun financiële vaardigheden. Het omgaan met geld, keuzes maken en rekening houden met het beschikbare budget zijn vaardigheden die in een dergelijke levensechte situatie meteen kunnen worden toegepast. Op het einde van de dag werden de patiënten dan ook bekrachtigd voor hun doorzettingsvermogen en geduld tijdens deze intense ervaring.
Meer dan een uitstap
Een avond ribbetjes eten en een dagje festival lijken op het eerste gezicht misschien gewoon leuke uitstapjes. Binnen een forensisch psychiatrisch traject betekenen ze echter veel meer. Een groeps-UV biedt patiënten de mogelijkheid om buiten het behandelcentrum te oefenen met vaardigheden die belangrijk zijn voor hun verdere traject. Ze leren omgaan met andere mensen, onverwachte situaties, prikkels, geld en keuzes. Ze ervaren wat het betekent om zich opnieuw te bewegen in de maatschappij en krijgen de kans om positieve ervaringen op te doen.
Tegelijk biedt een groeps-UV ook ruimte voor verbinding. Patiënten leren elkaar in een andere context kennen en zorgmedewerkers krijgen de kans om patiënten buiten de dagelijkse afdelingsomgeving te observeren en op een andere manier te leren kennen. Dat levert soms nieuwe inzichten en aanknopingspunten op voor de verdere behandeling.
Of het nu gaat om samen fietsen naar Gent, bijpraten op een terras, genieten van een bord ribbetjes of samen headbangen op een festivalweide: achter deze ogenschijnlijk gewone momenten schuilen waardevolle kansen om te oefenen, te groeien en stap voor stap opnieuw aansluiting te vinden bij het maatschappelijke leven.
De uitstap naar Amadeus en het bezoek aan Rock for Specials waren dan ook allebei een succes. Twee heel verschillende activiteiten, maar met dezelfde gemeenschappelijke meerwaarde: ruimte creëren voor vrijheid binnen een veilig en verantwoord kader, vaardigheden oefenen in de echte wereld en samen onvergetelijke ervaringen opdoen.
Met dank aan iedereen die mee helpt om deze kansen mogelijk te maken en zo mee bouwt aan de volgende stappen in het traject van onze patiënten!